Eklenme Tarihi : 9/3/2021

Romanımızın öncüsü

Halid Ziya Klasikleri

Türk romanını öncü ismi Halid Ziya Uşaklıgil'in ölümsüz eserleri Ötüken Neşriyat tarafından yeniden okurla buluşturuldu. Selçuk Karakılıç'ın yayına hazırladığı yeni baskılarda  Uşaklıgil'in; Aşk-ı Memnu, Mai ve Siyah, Kırık Hayatlar ve Nemide adlı dört şaheseri yer aldı.

Ahmet Hamdi Tanpınar'ın "Halid Ziya'ya kadar romancı muhayyilesiyle doğmuş tek muharririmiz yoktur. Hepsi roman veya hikâye yazmaya hevesli insanlardır" tespiti Uşaklıgil'in edebiyatımız için önemini fazlasıyla anlatan bir ifadedir.

Tanzimat romanlarının bazı açılardan eksik olduğu kanaatiyle, kimi araştırmacılar tarafından Türk Edebiyatının ilk "gerçek" romanı olarak da kabul gören Aşk-ı Memnu, 1899-1900 yılında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilmiş ve ilk kez kitap olarak 1900 yılında yayımlanmıştır.

 Aşk-ı Memnu, kelime hazinesi bakımından hayli zengin olmakla beraber anlaşılması zor ve gündelik kullanımda pek rastlanmayan kelimelerin yoğun olması sebebiyle 1920 yılından sonraki baskılarında yazar tarafından sadeleştirilmiştir. 1939 yılında Latin harfleriyle yeni bir baskı yapılmış, Halid Ziya bu baskı için bir sadeleştirme daha yapmış fakat üslup ve muhtevada herhangi bir değişikliğe gitmemiştir. Tefrika edildiği dönemde debüyük alaka gören eser, aradan geçen zamana rağmen hâlâ popülerliğini ve değerini korumakta olup Servet-i Fünun dönemi Türk edebiyatının şaheserlerinden sayılmaktadır.

Yazarın en mühim romanlarından sayılan bu eser, yasak biraşkı en çarpıcı şekilde anlatır. "Yasak aşk" teması 19. yüzyılın sonuve 20. yüzyılın başında birçok romanda rastlanan bir tema olsa da, bunu Halid Ziya kadar hafızalara kazınan bir esere dönüştürebilenlerin sayısı azdır.

 ***

Halid Ziya Uşaklıgil'in Batılı anlamda Türk romanının başlangıcı kabul edilen Mai ve Siyah ise, 1900'lü yıllarda İstanbul'da yaşayan Ahmet Cemil'in ünlü bir yazar olma veLâmia ile evlenme hayalini, babasının ölümünün ardından gerçek hayatla tanışmasını, sonra yine hayallerinin peşinden koşmasını, bu uğurda kardeşini dahi feda edişini, hatta Lâmia'yı kaybedişini, sonra ünlü bir yazar olma ümidini de kaybedişini psikolojik tahliller eşliğinde anlatır. Halid Ziya'nın diğer romanlarında da rastladığımız bu tahliller, devamında psikolojik çözümlemeleri de getirir. Ahmet Cemil hayaller kurar, fakat hayallerinin hüsranla neticelenmesi üzerine gerçeklere uyanır. Her ümidin ve hayalin ardından gelen bu uyanışlar onun gerçekleri idrakini arttırır. Her uyanışında hakikate daha yakın ve hayallerinden daha uzaktadır. Her uyanış, biraz daha kendi çaresizliğini hatırlatır…

***

Halid Ziya'nın Servet-i Fünun dönemi romanlarından sonuncusu olan Kırık Hayatlar,yazarın iki mühim ve nispeten daha popüler eserleri sayılan Mai ve Siyah ile Aşk-ı Memnu'nun ardından Batılı roman tekniklerine uygun olarak yazdığı diğer romanıdır. Bu iki eserin gerisinde yahut gölgesinde kalmış gibi görünse de,Halid Ziya, Suut Kemal Yetkin'e yazdığı mektupta Kırık Hayatlar romanını diğer romanlarından daha iyi bulduğunu ifade eder.

İlk kez 1901 yılında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen ve Hüseyin Cahit Yalçın'ın "Edebiyat ve Hukuk" başlıklı yazısı sebebiyle dergi kapatılınca yarım kalan tefrika, 1924 yılında kitap olarak yayımlanmıştır.

Halid Ziya, romanında yanlış Batılılaşmayı, bozulan, dağılan, kırılan hayatları ve çeşitli aile trajedilerini anlatır ve sebep-sonuç ilişkisinde sebepler çemberini hayli geniş tutar. Tatsız bir neticeye varan ilişkilerin tek sorumlusu yoktur. O;mutsuzlukların, dramların, kırılmış hayatların kaynağını birçok sebepte arar.

***

Nemide, Halid Ziya'nın tefrika olarak kalan Sefile romanının ardından yazdığı ikinci romanı olmakla beraber, kitap olarak basılan ilk romanıdır. Servet-i Fünun döneminin meşhur romancısı Halid Ziya'nın İzmir dönemi romanlarından olan kitap, bir aşk üçgeni üzerine kurulmuştur ve bu aşk üçgenini Nemide, onun amcasının oğlu olan Nail ve Nail'in teyzesinin kızı Nahit oluşturur. Halid Ziya'nın daha sonraki romanlarında da izlerini bulacağımız buroman, Hizmet gazetesinde tefrika edildikten sonra 1892'de kitap olarak yayımlanmış, 1943 yılında ise Halid Ziya tarafından sadeleştirilmiştir.

 

Ötüken Neşriyat 

Tel: (0212) 251 03 50